કોઈ connection છે?

એની પાસે ક્યાં કોઈ simple solution છે?

એની વાતો સત્યનું બસ fabrication છે

રહી ના કશી દરકાર રંગની કે મરમ્મતની,

ઉપસ્થિતિ તારી મારા ઘરનું decoration છે

આ હિંદી ફિલ્મો જોઈ મને એટલું સમજાય છે,

આપણા જ જીવનનું એ તો presentation છે

એકેય અક્ષર બોલો નહીં ને છતાં એ ભાળી જાય,

તારી ભીતર શું એવું કોઈ application છે?

એની નવી પ્રેયસી વિશે મેં પૂછ્યું તો એ બોલ્યો,

"છોડ ને તું પણ યાર, એ તો disposable છે"

Technology ના યુગમાં ઈશ્વરને મારે પૂછવું છે,

એવું કોઈ heart નથી જે rechargeable છે?

માણસને માણસ મળે, ને ફક્ત મળે બે માણસ,

ને ફોન પણ કહે નહીં કે not-reachable છે

ને અંતે, મારી આવી વાતો સાંભળીને એ બોલ્યા:

તારી એકેય વાતમાં ક્યાં કોઈ connection છે?

તારી બધી જ વાતો તો mental asylum છે!

~ દેવાંગ પરીખ 'રસિક' 

પરથી

ક્ષત્રિય ઓળખાય એની તલવાર પરથી,

અને તલવાર ઓળખાય, એની ધાર પરથી

શબ્દો તો સંવાદના ઉપવસ્ત્ર સમા છે,

માણસ તો ઓળખાય, એના વ્યવહાર પરથી

આ સૌની પોતાની સહિષ્ણુતાનો વિષય છે,

શું પીડા માપી શકાય, કોઈના ચિત્કાર પરથી?

જોતી હતી વાટ બીજાની, ને હું પહોંચી ગયો,

મને કેમ એવું લાગ્યું, એના આવકાર પરથી?

સુખ દુખ બંને હોત જો 'લેગો બ્લૉકસ' જેવા,

ઓળખાઈ જાત તુરંત, તેઓ આકાર પરથી

જાણો છો કોઈ એવો જ્યોતિષ જે મને કહે,

આખા દિવસની કહાણી, મારી સવાર પરથી?

~ દેવાંગ પરીખ 'રસિક'

દુનિયાદારી

ના સમજાઈ મને દુનિયા, કે એની દુનિયાદારી, 

ફક્ત બે મુઠ્ઠી શ્વાસ માટે, આટલી મગજમારી? 

મોકલ્યા એણે એમ કહી, કે જાઓ ખુશ રહો, 

આપણે ના રહી શક્યા, તો કોની જવાબદારી? 

જો માણવું હોય એકને, તો બીજાને ય માણો, 

સુખ-દુઃખ બંનેની તો હોય, સરખી હિસ્સેદારી 

ઘરમાંથી વાળ્યો કચરો, શું અંદરથી વાળ્યો તમે? 

આ બાબતે તમે હરદમ, હવે રાખો તકેદારી 

બાકી રહી છે જામમાં, મદિરા બસ નામની, 

વેડફાય નહીં એ વ્યર્થ, એની રાખો ચોકીદારી

એણે ચિંધ્યો રસ્તો, ને હું પહોંચ્યો પાગલખાને, 

એટલું જ મેં પૂછ્યું'તું, ક્યાં રહે છે સમજદારી 

~ દેવાંગ પરીખ 'રસિક'

લાગે છે

તું હોય તો જ આ રાત, રાત લાગે છે,

નહીં તો એકલતાનો આઘાત લાગે છે

સંબંધો જાણે માચીસના ખાલી ખોખા,

અને વાતો બસ ખાલી પંચાત લાગે છે

વર્ષોના ભેજથી કટાયેલા છે અંદરથી,

દેખીતી રીતે જે તને ઈસ્પાત લાગે છે

બરબાદી પણ મને તો લાગે છે જાયઝ,

મને એ કુદરતનો પ્રત્યાઘાત લાગે છે

તફતીશ કરો, કે કેટલા આપઘાત છે,

સહજ રીતે જે અકસ્માત લાગે છે

~ દેવાંગ પરીખ 'રસિક' 

એક મમ્મીએ એવું કહ્યું....

માર્ચ મહિનો એટલે, 

એક્ઝામ ની સીઝન.

જ્યાં જુઓ ત્યાં, 

નાના ટાબરિયાથી માંડીને,

કોલેજના ટીનેજર્સ,

બધાજ સ્ટ્રેસમાં.

બારમાની પરીક્ષા પતે,

ત્યાં તો દસમાની શરૂ થાય,

ને એ પતે, 

ત્યાં તો સ્કૂલ અને કોલેજના,

બાકી વિદ્યાર્થીઓની, 

કસોટીનો સમય આવી જાય.

વર્ષોથી આ જ પ્રથા, 

આપણે જોતા આવ્યા છીએ.

બધું એ જ છે,

સિવાય કે આજના વિદ્યાર્થીઓ,

અને ખાસ કરીને તો,

તેમની મમ્મીઓ.

આજના બેફામ કોમ્પિટિશનના દોરમાં,

એક મમ્મી એના દીકરાને,

જે સલાહ આપે છે,

એને એક વ્યંગાત્મક રંગ આપવાની, 

મેં કોશિશ કરી છે....

ઉઠ, જાગ, ને ભણ હવે,

તારે ફર્સ્ટ આવવાનું છે,

પેલો મેરિટમાં આવે છે,

તારે પણ આવવાનું છે. 

સ્કૂલ-ટ્યૂશનની ચકકીમાં,

રોજ પીસાવાનું છે,

તું હોય ભલે પણ ક્યાં તને,

બાળક સમજવાનું છે. 

ક્યાં સમજવું છે બધું,

તારે તો બસ રટવાનું છે,

જેવી એક્ઝામ પતે કે,

રદ્દીમાં ફગાવી દેવાનું છે. 

હું પાર્ટીમાં જાઉં છું પણ,

તારે ઘરે ભણવાનું છે,

ખાવાનું ફ્રીઝમાં રાખ્યું છે,

ગરમ કરીને ખાવાનું છે. 

આ વરસે ફાઈનલમાં,

તારે રિઝલ્ટ લાવવાનું છે,

રિઝલ્ટ આવે તો જ હવે,

યુરોપ ફરવા જવાનું છે. 

સારા વ્યક્તિ થઈને તારે,

શું ઉકાળવાનું છે?

તારે તો મોટા થઈને બેટા,

ATM બનવાનું છે. 

~ દેવાંગ પરીખ 'રસિક' 

( નોંધ : આ વાંચીને, 

કોઈ વિદ્યાર્થીની મમ્મીને,

જાણતા-અજાણતા દુખ પહોંચ્યું હોય....

.... 

.... 

.... તો હું સમજીશ કે, 

મારો પ્રયાસ સફળ રહ્યો ) 

પડશે

હવે તો એમ કહી મનને રમાડવું પડશે,

કંઈ ના ગમતું હોય તોય ગમાડવું પડશે 

આપણી અંદર બધું મરી પરવાર્યું હોય છતાં,

શ્વાસ પૂરી પૂરી ને એને જીવાડવું પડશે 

વેરાન હોય બધું કે પછી સાવ બંજર હોય, 
    
આંખોનું પાણી સીંચીને કંઈ ઉગાડવું પડશે

આજીવન ભરી-ભરી ને ભેગું કર્યું છે જે પણ, 

એ અસબાબનું પોટલું હવે ઉપાડવું પડશે

છે રમત એની, તો એના જ નિયમ હોય,

રમવું હોય તો બસ એટલું સ્વીકારવું પડશે

~ દેવાંગ પરીખ 'રસિક'

શા માટે?

જીવનની કોઈ પણ પરિસ્થિતિમાં,

આપણે સુખી છીએ કે દુખી છીએ,

એ વાતનો દારોમદાર,

મહદ્ અંશે એના પર હોય છે,

કે આપણે એને કયા પરિપ્રેક્ષ્યથી,

જોઈ રહ્યા છીએ.

સંજોગો ગમે તે હોય,

એને જો મુક્ત મનથી સ્વીકારી શકીએ,

તો સુખી, નહીં તો દુખી.

Our problem isn't the problem. 

Our reaction is the problem. 

 

કાચું-પાકું, અડધું-પડધું, જીવન જીવવું શા માટે? 

તૂટલાં-ફૂટલાં સપના જોઈને, રડવું-બડવું શા માટે? 

રમતા રમતા વાગી ઠોકર, પડી ગયા, લો ઊભા થયા,

ધૂળ ખંખેરી આગળ વધીએ, પાટા-પીંડી શા માટે? 

સુખ કે દુખ જે હાથે લાગે, હસતા મોઢે પહેરી લઈએ,

લાગણીઓના કબાટમાં ખોટી, ફેંદા-ફેંદી શા માટે? 

આંખ મીંચીને પોકારું તો, એ સ્વયં મને દર્શન આપે,

રોજ સવારે મંગળામાં ઘૂસીને, ધક્કા-મૂક્કી શા માટે? 

સમય થશે કે આવશે લેવા, બીસ્ત્રો બાંધીને બેઠા છીએ, 

એ બેલ મારે ને ચાલતા થઈએ, ડરવું-બરવું શા માટે? 

~ દેવાંગ પરીખ 'રસિક' 

કોમળ

એને હું અક્સર જોઉં છું. 

હું જ્યારે એ હોટેલમાં જાઉં,

એ મને હંમેશા મળે.

તમે પણ અચૂક મળ્યા હશો એને.

એનું નામ ખબર નથી મને,

બધા એને છોટુ કહીને જ બોલાવે છે.

હું બોલાવું, ત્યારે એ આવે,

અને બધી એઠી પ્લેટ,

ને એઠા વાટકા, ચમચા

એકઠા કરી લે,

પછી એના ચૌદ વરસના કોમળ હાથે,

પટો મારી,

ટેબલ પરથી એઠવાડ ઉપાડી લે.

એ સ્કૂલે નથી જતો,

એ ત્યાં જ કામ કરે છે,

એના પરિવારનું પેટ ભરવા માટે....

છે પકડ્યો એણે હાથમાં પટો, પાટી ને બદલે,

આ શું છે એના જીવનમાં, ખુશાલી ને બદલે,

તમે જીવન આખુંય મથ્યા આઝાદી ને ખાતર,

આ શું મેળવ્યું બાપુ અમે, આઝાદી ને બદલે?

~ દેવાંગ પરીખ 'રસિક'

આ દેશમાં, ૭૨ વર્ષની આઝાદી પછી પણ, 

લાખો ૧૪ વરસના બાળકોને, 

આપણે પ્રાથમિક શિક્ષણથી વધારે, 

કંઈ આપી શકતા નથી, 

તો શું

ખરા અર્થમાં આપણે આઝાદ છીએ, 

એમ કહી શકીએ? 

મૃત્યુ

આપણા જીવન ભલે જુદા જુદા હોય,

અંત તો એક જ છે.

ઘણી વખત એ અંતની ચિંતામાં જ,

આપણે આપણું જીવન,

વેડફી નાખતા હોઈએ છીએ.

મૃત્યુ વિશે કંઈ કેટલું લખાયું છે, બોલાયું છે.

દરેક ભાષાના,

દરેક લેખકે ને કવિએ,

મૃત્યુ વિશે કંઈ લખ્યું છે.

મારા ગયા બાદ,

મારા પરિવારનું શું થશે?

આ દુનિયાનું શું થશે?

લોકો મને કઈ રીતે યાદ રાખશે? ....

.... આવા બધા વિચારોનો કોઈ અર્થ નથી.

કોઈ એવું નથી જેના વગર,

દુનિયા ચાલી નથી, કે ચાલશે નહીં.

ઓજસ પાલનપુરી નો એક શેર ખૂબ સરસ છે :

મારી હસ્તી મારી પાછળ એ રીતે વીસરાઈ ગઈ,

આંગળી જળમાંથી કાઢી ને જગા પુરાઈ ગઈ

જીવન આખુંય,

આપણે કેટલી પરીક્ષાઓમાંથી,

પસાર થતા હોઈએ છીએ,

કેટલાય ઉતાર-ચઢાવનો અનુભવ કરીએ છીએ,

પણ હૈયે હામ રાખી,

આપણે એનો સામનો કરીએ છીએ. 

તો પછી આપણને મૃત્યુની ચિંતા,

શા માટે હોવી જોઈએ?

અને આટલા લાંબા જીવનમાં,

ચિંતા માત્ર એક ક્ષણની?

________________________________

એનાથી મારે ડરવાનું નથી,

કેમ કે એને મળવાનું નથી.

હું છું ત્યાં સુધી મૃત્યુ નથી,

મૃત્યુ આવશે પછી હું નથી.

આ સમજવું મુશ્કેલ નથી,

તોય સમજતો કેમ નથી?

મૃત્યુ સિવાય વાત નથી,

તને કોઈ કામકાજ નથી?

જીવન છે તો જીવતો નથી,

મૃત્યુનો પીછો છોડતો નથી.

~ દેવાંગ પરીખ 'રસિક'